Η δαιμονοποιηση του τσιγαρου – μονοπλευρη εμμονη με αμφιβολα κινητρα

Είμαι μια 40χρονη κοινωνιολόγος και καπνίστρια. Η ηλικία υποδηλώνει ότι μεγάλωσα σε μια εποχή όπου το κάπνισμα επιτρεπόταν παντού, τότε που δεν είχαν φορτώσει πάνω του όλα τα δεινά της ανθρωπότητας. Αναφέρομαι στον καιρό που μπορούσες να απολαύσεις το ποτό μαζί με το τσιγάρο σου σε οποιδήποτε χώρο κι αν βρισκόσουν, χωρίς να χρειάζεται να βγαίνεις έξω από το κτίριο, στο δρόμο, σαν τον απόκληρο… Μέχρι και στο τρένο και το αεροπλάνο μπορούσαμε τότε να καπνίσουμε. Το ενδιαφέρον μου για την ολοένα και πιο έντονη μονοδιάστατη εκστρατεία δαιμονοποίησης του καπνίσματος βασίζεται προφανώς στο γεγονός ότι είμαι και η ίδια καπνίστρια. Κρατώ μια κριτική στάση σε ότι αφορά το πως μια κοινωνία συζητάει και εκφράζεται πάνω σε κοινωνικά ζητήματα και τις λύσεις που προτείνονται… η στάση μου αυτή είναι κατάλοιπο των σπουδών μου στην κοινωνιολογια.

Έκπληξη μου προκαλούν οι φωτογραφίες με τα ανθρώπινα όργανα σε αποσύνθεση που κοσμούν τα πακέτα των τσιγάρων τον τελευταίο καιρό. Οι λεζάντες κάτω από τις φωτογραφίες είναι ακόμα πιο μακάβριες: «Το κάπνισμα σκοτώνει», «Το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο», «Το κάπνισμα μπορεί να σκοτώσει το αγέννητο παιδί σας». Αυτές οι λεζάντες συνοδεύονται κι από αύξηση στη φορολογία του καπνού, άρα και αύξηση στην τιμή του. Μπορούν τα έσοδα από την αύξηση του φόρου να κάνουν το τσιγάρο λιγότερο βλαβερό; Μπορούν τα έσοδα από τη φορολογία που εισπράττει μια κυβέρνηση να καλμάρουν τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος; Αν επρόκειτο πραγματικά και αδιαμφισβήτητα για θέμα υγείας και προστασίας αυτής, αν το τσιγάρο ήταν όντως πηγή όλων των (ιατρικών) δεινών, τότε δεν θα ήταν πιο συνετό να απαγορευόταν ολοκληρωτικά, να έβγαιναν δηλαδή η νικοτινη και η πίσσα στην παρανομία; Όπως συμβαίνει και με άλλες ουσίες που απαγορευτηκαν για λόγους υγείας, τα ναρκωτικά φερ’ ειπείν. Δεν υιοθετώ αυτή την άποψη, απλά συγκρίνω πολιτικές και πρακτικές. Το επιχείρημα ότι ο αυξημένος φόρος στα τσιγάρα θα αποθαρρύνει τους καπνίζοντες και θα μειωθεί έτσι η κατανάλωση του τσιγάρου, σηκώνει πολύ συζήτηση. Αν το φιλοσοφήσει κανείς το ζήτημα, η λογική ότι η αύξηση του φόρου θα φέρει μείωση στο κάπνισμα, στην ουσία μοιάζει να εξισώνει την αξία της υγείας με αυτή του χρήματος. Το ζητούμενο πίσω από όλα αυτά είναι όντως η υγεία μας και η προστασία αυτής, ή μηπως το θέμα είναι άλλο; Με το βλέμμα στραμένο στην τρέχουσα νομοθεσία και στις ειδήσεις που ακούμε σχετικά με το θέμα, θα τολμούσα να ισχυριστώ τα εξής: Ότι δηλαδή η δαιμονοποίηση αυτή του καπνίσματος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τα ασφαλιστικά ταμεία (ή εταιρίες), που ιδιωτικοποιούνται σχεδόν σε κάθε χώρα τελευταία, ως επιχείρημα για να αρνηθούν να καλύψουν έξοδα νοσηλείας και περίθαλψης σε καπνίζοντες. Και δεν πρόκειται απλώς για μια θεωρία. Στη Βρετανία έχει ήδη ανοίξει κι επίσημα η συζήτηση για το θέμα, όπως αναφέρει το ρεπορτάζ του RT (2016) με τίτλο «Παχύσαρκοι και καπνιστές στο εξής δεν θα καλύπτονται για εγχειρήσεις ρουτίνας στο Ηνωμένο Βασίλειο».

Ένα άλλο ερώτημα που με απασχολεί, έχει να κάνει με το αν η καμπάνια αυτή κατά του καπνίσματος αφορά τους καπνιστές απλού τσιγάρου μόνο, αυτούς που έχουν χαμηλό εισόδημα, ή αν αφορά και προνομιούχους καπνιστές πούρων Χαβάνας για παράδειγμα. Είναι τα πούρα λιγότερο βλαβερά για τον άνθρωπο; Η δαιμονοποίηση σταματά στο απλό τσιγάρο; Κι επιπλέον, αν οι κυβερνήσεις ανησυχούν και παίρνουν μέτρα προστασίας για την υγεία μας, γιατί φαίνεται να εστιάζουν τόσο στο κάπνισμα; Γιατί δε δείχνουν την ανάλογη ευαισθησία και για τα μη-τρόφιμα που πωλούνται σε όλα τα σούπερ μάρκετ, τις τροφές δηλαδή που δεν έχουν καμία διατροφική αξία και μάλιστα βλάπτουν ανεπανόρθωτα τον οργανισμό; Αν άνοιγαν πολλά καταστήματα με βιολογικά τρόφιμα και προϊόντα, αυτό θα ήταν μια ήττα για τα μη-τρόφιμα των σουπερ μάρκετ, και μια έμμεση αναγνώριση ότι δεν έχουν καμία διατροφική αξία. Κι ας μην ξεχνάμε ότι οι τιμές των βιολογικών τροφίμων είναι αρκετά πιο υψηλές στην αγορά από ότι των μη-βιολογικών. Θα έχω λάθος, λοιπόν, αν ισχυριστώ ότι οι οικονομικά ασθενέστεροι είναι αυτοί που τρώνε αμφιβόλου ποιότητας και διατροφικής αξίας φαγητό και καπνίζουν φθηνά τσιγάρα με εικόνες από καρκίνους και θανατικά στο πακέτο τους; Είναι υπερβολή να πούμε ότι οι κυβερνήσεις εστιάζουν περισσότερο στο θέμα της τιμής του τσιγάρου ή της εικόνας του πακέτου, και πολύ λιγότερο σε άλλα μεγάλα ζητήματα που αφορούν την υγεία μας συνολικά, όπως τα τρόφιμα και τα ποτά; Και στο τέλος τέλος, θα ήταν άστοχο να υποθέσουμε ότι οι πολιτικές αυτές «αγγίζουν» τελικά τους ασθενέστερους οικονομικά πολίτες; Τι μέλλον μπορεί να έχει μια κοινωνία που θεωρεί τη ζωή ισάξια σε σημασία με το χρήμα;

Γράφει η Candy White